ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਲਗਾਂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ—ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ—ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਆਓ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੀਏ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਘੁਲਣਾ-ਮਿਲਣਾ ਹੈ, ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ (negotiation) ਦੇ ਹੁਨਰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨੇ ਹਨ।
ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇੜਛਾੜ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ (cliques) ਦਾ ਬਣਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਣ। ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੌਸ, ਸਹਿ-ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਨਹੀਂ… ਇਹ ਲੇਖ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਦੋਂ ‘ਬੁਲਿੰਗ’ (ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ) ਅਸਲ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਨੁਕਸਾਨ—ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਧਮਕੀ—ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਕੈਨੇਡਾ ਸੇਫਟੀ ਕੌਂਸਲ’ (Canada Safety Council) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵੱਈਏ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਕੂਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾ ਕਰਨ (ਜਾਂ ਘੱਟ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ) ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2015 ਦੇ ਇੱਕ ‘ਐਂਗਸ ਰੀਡ ਪੋਲ’ (Angus Reid Poll) ਵਿੱਚ, 89% ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੁਲਿੰਗ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 75% ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ “ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ”। ਅਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਬੁਲਿੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਨ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹਨ ਅਤੇ “ਜ਼ੀਰੋ-ਟੋਲਰੈਂਸ” (ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰਨ) ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇੰਨੇ ਯਕੀਨੀ ਕਿਉਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ?
UBC ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 30% ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਟਾਫ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੁਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, 43% ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਬੁਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ‘ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਜਾਂ ਅਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਫਿਰ ਉਹੀ ਸਵਾਲ… ਅਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
‘ਐਬਟਸਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ’ (Ab ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ਼ 57% ਮਾਪੇ ਹੀ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ (bullying) ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘D+’ ਗ੍ਰੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ… ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ‘ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਅਮਲੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਐਬਟਸਫੋਰਡ (Abbotsford) ਵਿੱਚ, ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਧਮਕੀ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਸਬੰਧਤ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਮਾਹੌਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜਾਂ ਕਾਉਂਸਲਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਉਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਉਸੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ “ਕਿਉਂ” (ਸਵਾਲ) ਹਨ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੀਤੀ ਵੱਲ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ:
- ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ ਜਾਂ ਮਰਜ਼ੀ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
- ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੀੜਤ—ਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖਤਰੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ, “ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ?” ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਸ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਨਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਲੇਖ ਨਾ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ।
ਮਾਪੇ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ (bullied) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦਾ ਅਮਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਮਲਾ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜਬੂਰਨ ਉਸੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਮਲਾ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸੂਬੇ ਦੇ ERASE ਟੂਲ (https://www2.gov.bc.ca/gov/content/erase) ‘ਤੇ ਇਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਵਿਕਲਪ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ… ਉਹ ਮਾਮਲਾ ਵਾਪਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਿਰਫ਼ ਗੁਲਾਬੀ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨੀਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਇੱਕਸਾਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ BC ਓਮਬਡਸਪਰਸਨ (BC Ombudsperson) ਕੋਲ ਇਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ। ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ https://bcedaccess.com/know-your-rights/filing-complaints-and-appeals/ ‘ਤੇ ਜਾਓ।